Từ câu chuyện PUBG PC chưa có giấy phép phát hành game tại Việt Nam, thực tế nhiều trò chơi trực tuyến phổ biến với cộng đồng game thủ Việt Nam vẫn đang được tiếp cận thông qua các nền tảng xuyên biên giới. Điều này đặt ra những vấn đề mới đối với công tác quản lý cũng như sự phát triển của esports.
Nhiều trò chơi chưa có giấy phép phát hành game
Những tranh luận gần đây xoay quanh PUBG PC đã một lần nữa đưa vấn đề game chưa được cấp phép tại Việt Nam trở thành chủ đề được quan tâm. Phiên bản PUBG PC do Krafton phát hành toàn cầu hiện chưa có doanh nghiệp tại Việt Nam được cấp phép phát hành. Trong khi đó, PUBG Mobile là phiên bản khác, đang được VNGGames phát hành hợp pháp tại thị trường Việt Nam.
Điều đáng chú ý là PUBG PC vẫn có thể được người dùng Việt Nam tiếp cận thông qua các nền tảng quốc tế như Steam, Epic Games, PlayStation hay Xbox. Trò chơi cũng có cộng đồng người chơi, streamer, tuyển thủ và các hoạt động esports tại Việt Nam từ nhiều năm qua.
Thực tế này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa khả năng tiếp cận một trò chơi trên môi trường Internet và tình trạng pháp lý của trò chơi đó tại thị trường Việt Nam.
Câu chuyện càng trở nên đáng chú ý khi PUBG PC không chỉ được chơi tại Việt Nam mà còn có các hoạt động thi đấu quốc tế với sự tham gia của tuyển thủ Việt Nam. Khi esports ngày càng được tổ chức chuyên nghiệp, câu hỏi đặt ra là liệu một trò chơi chưa được cấp phép phát hành trong nước có thể được sử dụng trong các hoạt động thi đấu, quảng bá và phát triển cộng đồng tại Việt Nam hay không.
Thực tế này không chỉ xuất hiện với PUBG PC. Dota 2 là một trường hợp đã được cơ quan quản lý và truyền thông đề cập từ nhiều năm trước. Theo Cổng Thông tin điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, Valve chưa từng xin giấy phép phê duyệt nội dung, kịch bản trò chơi G1 cho Dota 2 tại Việt Nam, dù trò chơi đã hỗ trợ tiếng Việt từ năm 2018.
Counter-Strike, nay là Counter-Strike 2 (CS2), cũng thuộc hệ sinh thái trò chơi của Valve và được cung cấp toàn cầu thông qua Steam. Đây đều là những tựa game có cộng đồng esports lớn, thường xuyên xuất hiện trong các giải đấu quốc tế và có lượng người chơi đáng kể tại Việt Nam.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc người dùng Việt Nam có thể truy cập một trò chơi từ nền tảng xuyên biên giới với việc trò chơi đó được cấp phép cung cấp dịch vụ tại Việt Nam. Việc một game xuất hiện trên Steam hoặc có thể tải và chơi từ Việt Nam không đồng nghĩa với việc trò chơi đã được cấp phép phát hành tại thị trường trong nước.
Không dừng ở đó, nền tảng Steam đang cung cấp hơn 100.000 trò chơi PC chưa được cấp phép vào Việt Nam. Đây là một ví dụ cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở một vài tựa game esports nổi tiếng, mà liên quan tới mô hình phân phối game xuyên biên giới trên Internet.
Pháp luật quy định thế nào về phát hành game?
Giấy phép phát hành game là gì? Theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 25/12/2024, hoạt động cung cấp và sử dụng dịch vụ trò chơi điện tử trên mạng được quản lý theo các nhóm G1, G2, G3 và G4. Trong đó, G1 là loại trò chơi có sự tương tác giữa nhiều người chơi đồng thời thông qua hệ thống máy chủ trò chơi như PUBG Mobile, Liên Quân Mobile, PUBG, Dota, CS2,…
Đối với dịch vụ G1, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải đáp ứng các điều kiện về pháp nhân, tên miền, năng lực tài chính, nhân sự, hệ thống kỹ thuật, thanh toán, lưu trữ và quản lý thông tin người chơi. Thủ tục cấp giấy phép hiện do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông qua Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, thực hiện.
Nghị định cũng đặt ra yêu cầu đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới và cơ chế xử lý đối với những dịch vụ vi phạm. Trong quá trình chuyển đổi sang khung pháp lý mới, các doanh nghiệp đã được cấp phép trước đây cũng phải rà soát, thống kê và thực hiện các thủ tục tương ứng theo quy định mới.
Như vậy, về nguyên tắc, việc một trò chơi có lượng người chơi lớn tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc trò chơi đó đương nhiên được phép cung cấp dịch vụ tại Việt Nam.
Bài toán mới từ esports và giấy phép phát hành game tại Việt Nam
Vấn đề trở nên phức tạp hơn khi trò chơi điện tử không chỉ còn là sản phẩm giải trí mà đã trở thành nền tảng của một ngành công nghiệp esports với tuyển thủ chuyên nghiệp, đội tuyển, giải đấu, nhà tài trợ và hoạt động truyền thông.
Một giải đấu quốc tế sử dụng một trò chơi chưa được cấp giấy phép phát hành game có thể tạo ra nhiều câu hỏi: đơn vị nào chịu trách nhiệm về nội dung và dữ liệu người chơi, ai chịu trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp, hoạt động quảng bá giải đấu có được xem là quảng bá trò chơi hay không và đâu là ranh giới giữa “thi đấu” với “cung cấp dịch vụ game” tại Việt Nam?
Đây cũng là vấn đề đang được đưa vào quá trình hoàn thiện chính sách. Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi Nghị định 147/2024/NĐ-CP, đã xuất hiện đề xuất cho phép tổ chức, doanh nghiệp tổ chức giải esports được xin quyết định phát hành tạm thời đối với game G1 chưa được cấp phép để phục vụ thi đấu. Tuy nhiên, đề xuất này cũng nhận được ý kiến lo ngại rằng cơ chế mới có thể trở thành một “đường tắt” để game xuyên biên giới tiếp cận thị trường Việt Nam mà chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của một nhà phát hành.
Đây cho thấy bài toán hiện nay không đơn giản là “cho phép” hay “không cho phép” một trò chơi. Vấn đề lớn hơn là xây dựng một cơ chế đủ rõ để vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, quyền lợi người chơi và sự công bằng giữa các doanh nghiệp, vừa không khiến Việt Nam bỏ lỡ cơ hội tổ chức các giải đấu esports quốc tế.
Trong bối cảnh esports tiếp tục phát triển, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho những trò chơi có cộng đồng quốc tế nhưng chưa được phát hành chính thức tại Việt Nam sẽ ngày càng trở nên cần thiết. Câu chuyện PUBG PC vì thế có thể chỉ là một ví dụ nổi bật trong một vấn đề rộng hơn: làm thế nào để quản lý thị trường game xuyên biên giới, đồng thời tạo không gian pháp lý phù hợp cho esports phát triển?
