Ngày 14/1/2025, Liên minh châu Âu đã chính thức lên tiếng về quy định “AI Diffusion Rule” của chính quyền Tổng thống Biden, một biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế việc phát triển, sử dụng, và phân phối các công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến. Quy định này yêu cầu giấy phép đặc biệt để xuất khẩu các bộ vi xử lý (GPU) hiệu suất cao và các công nghệ liên quan đến hơn 140 quốc gia, trong đó có Trung Quốc và Nga.
Mỹ khẳng định rằng biện pháp này nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, tránh việc công nghệ nhạy cảm rơi vào tay các quốc gia hoặc tổ chức có thể sử dụng cho mục đích quân sự hoặc đe dọa an ninh. Tuy nhiên, EU đã lên tiếng bày tỏ lo ngại sâu sắc về các tác động tiêu cực mà quy định này có thể gây ra đối với sự đổi mới công nghệ toàn cầu, đặc biệt là trong bối cảnh AI đang trở thành động lực phát triển kinh tế và xã hội quan trọng.
Theo tuyên bố từ Ủy ban châu Âu, mặc dù việc bảo vệ an ninh quốc gia là cần thiết, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu quá mức có thể dẫn đến hậu quả không mong muốn, bao gồm làm gián đoạn chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu và kìm hãm sự phát triển của các quốc gia đối tác.
EU đặc biệt nhấn mạnh rằng các yêu cầu giấy phép xuất khẩu và việc thiết lập ngưỡng hiệu suất thấp đối với các sản phẩm AI có thể khiến các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp châu Âu gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ Mỹ. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ nghiên cứu và ứng dụng AI mà còn cản trở các dự án hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ cao.
Trong khi đó, NVIDIA, một trong những nhà sản xuất GPU hàng đầu thế giới, cũng đã lên tiếng cảnh báo rằng “AI Diffusion Rule” có thể gây tổn hại đến sự đổi mới không chỉ tại Mỹ mà trên toàn cầu. Ông Ned Finkle, Phó Chủ tịch Chính sách Công của NVIDIA, nhận định rằng các sản phẩm như GPU đã trở thành công cụ phổ biến trong nhiều lĩnh vực, từ nghiên cứu đến sản xuất, và việc áp đặt các hạn chế rộng rãi như vậy có thể làm gián đoạn dòng chảy công nghệ toàn cầu.
Với quy định “AI Diffusion Rule,” không chỉ các quốc gia bị kiểm soát như Trung Quốc hay Nga gặp khó khăn, mà ngay cả các đối tác thương mại thân cận của Mỹ như các nước EU cũng bị ảnh hưởng. Nhiều công ty châu Âu phụ thuộc vào các GPU hiệu suất cao của Mỹ để phát triển các ứng dụng AI trong các lĩnh vực từ sản xuất đến chăm sóc sức khỏe và giao thông.
Bên cạnh đó, các chuyên gia lo ngại rằng quy định này có thể thúc đẩy các quốc gia khác, đặc biệt là Trung Quốc, phát triển các chuỗi cung ứng thay thế, giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Nếu các công ty và tổ chức châu Âu không thể tiếp cận GPU và công nghệ AI từ Mỹ, họ có thể buộc phải tìm kiếm các giải pháp từ những nguồn khác, điều này có thể làm suy yếu vị trí dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI.
Ủy ban châu Âu đã kêu gọi chính quyền Mỹ tổ chức các cuộc đối thoại song phương và đa phương để thảo luận về tác động của quy định này. EU cho rằng việc xây dựng các quy định kiểm soát xuất khẩu cần dựa trên sự cân nhắc kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia.
“Chúng tôi không phủ nhận tầm quan trọng của việc bảo vệ công nghệ nhạy cảm, nhưng cách tiếp cận này cần đảm bảo rằng sự đổi mới và hợp tác không bị cản trở,” Ủy ban châu Âu nêu rõ trong tuyên bố.
Các chuyên gia tại EU cũng đề xuất rằng Mỹ nên áp dụng một hệ thống kiểm soát có mục tiêu, tập trung vào các công nghệ cụ thể và người dùng cuối có nguy cơ cao thay vì áp dụng một cách tiếp cận rộng rãi, có khả năng làm gián đoạn thị trường công nghệ toàn cầu.
Không chỉ EU, các quốc gia mới nổi như Việt Nam cũng có thể đối mặt với những rào cản lớn từ quy định này. Việt Nam hiện đang đầu tư mạnh vào lĩnh vực công nghệ AI, với nhiều ứng dụng trong sản xuất, y tế, và giáo dục. Tuy nhiên, việc tiếp cận các công nghệ AI tiên tiến từ Mỹ có thể trở nên khó khăn hơn, làm chậm tiến trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế dựa trên công nghệ.
Quy định “AI Diffusion Rule” cho thấy rõ nỗ lực của Mỹ trong việc bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia, đặc biệt là trước sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu không được thực hiện một cách cẩn thận, quy định này có thể gây ra những hệ quả không mong muốn, làm suy yếu sự đổi mới và hợp tác toàn cầu.
Một cách tiếp cận cân bằng, tập trung vào kiểm soát các công nghệ nhạy cảm mà không làm tổn hại đến chuỗi cung ứng và hợp tác quốc tế, là cần thiết để đảm bảo rằng các lợi ích an ninh và phát triển kinh tế có thể song hành.
Với vai trò là một trung tâm đổi mới lớn, EU sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại và hợp tác với Mỹ, nhằm đạt được các chính sách cân bằng hơn trong kiểm soát công nghệ, vừa bảo vệ an ninh quốc gia vừa thúc đẩy sự phát triển toàn cầu.
